, ,

Ιστορία και Μαθηματική Εκπαίδευση

21,20 16,96

N-id: 1159 Κατηγορίες: , , , Σελίδες: 288 Σχήμα: 17 x 24 Xρονολογία: 2006 ISBN: 960-431-997-3 Κωδικός Ευδόξου: 11060 Εκδόσεις: Εκδόσεις Ζήτη

Στον παρόντα τόμο περιέχονται τα κείμενα των εισηγήσεων που παρουσιάστηκαν στη διήμερη συνάντηση με θέμα “Ιστορία των Μαθηματικών, της μαθηματικής εκπαίδευσης και οι διδακτικές τους προεκτάσεις”. Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε στις 14 & 15 Απριλίου 2006 στη Θεσσαλονίκη, υπό την αιγίδα του Τμήματος Μαθηματικών του Α.Π.Θ. και της Περιφερειακής Διεύθυνσης Πρωτοβάθμιας & Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Κ. Μακεδονίας.
Σκοπός της συνάντησης ήταν να φέρει σε επαφή τους Έλληνες ερευνητές που ασχολούνται με την Ιστορία των Μαθηματικών και ιδιαίτερα με τους τομείς εκείνους όπου η τελευταία συναντά και επηρεάζει το χώρο της μαθηματικής εκπαίδευσης.
Το ζήτημα αυτό έχει προσελκύσει τις τελευταίες δεκαετίες το ενδιαφέρον ερευνητών από όλο τον κόσμο και έχει γίνει αντικείμενο πολλών δραστηριοτήτων, κυρίως μέσα στο πλαίσιο της International Study Group on the Relations Between the History and Pedagogy of Mathematics (HPM Group). Μια τέτοια, ιδιαίτερα σημαντική δραστηριότητα υπήρξε η συγγραφή και δημοσίευση του συλλογικού τόμου “History in Mathematics Education: The ICMI Study” (με επιμέλεια των J. Fauvel και J. van Maanen), στη σειρά των εκδόσεων της Διεθνούς Επιτροπής για τη Μαθηματική Εκπαίδευση (ICMI Study Series, Kluwer Academic Publishers, 2000).
Σε όλες αυτές τις δραστηριότητες υπάρχει τα τελευταία χρόνια σημαντική Ελληνική συμμετοχή, έτσι ώστε, το καλοκαίρι του 2004, στο (ανά τετραετία) συνέδριο της HPΜ που έλαβε χώρα στην Ουψάλα της Σουηδίας, να ανατεθεί στους Κώστα Τζανάκη και Νίκο Καστάνη η προεδρία της HPM Group και η επιμέλεια έκδοσης του Ενημερωτικού της Δελτίου (Newsletter) αντίστοιχα για την περίοδο 2004-2008.
Η θεματολογία της συνάντησης αυτής οργανώθηκε σε τρεις ενότητες. Η πρώτη επικεντρώνεται στα Αρχαία Ελληνικά Μαθηματικά και αποβλέπει στην ανάδειξη ορισμένων χαρακτηριστικών της μαθηματικής σκέψης στον Αρχαίο Ελληνικό Πολιτισμό. Στη δεύτερη ενότητα προσεγγίζονται πλευρές της Ελληνικής μαθηματικής παιδείας του 19ου αιώνα, και στην τρίτη επισημαίνονται μερικές διδακτικές όψεις της Ιστορίας των Μαθηματικών. Όλες οι εισηγήσεις κρίθηκαν από την ακόλουθη επιστημονική επιτροπή: Κ. Ζορμπαλά, Γ. Θωμαΐδης, Ν. Καστάνης, Μ. Λάμπρου, Μ. Παντέκη, Κ. Τζανάκης και Χ. Φίλη.
Οι συζητήσεις που έγιναν κατά τη διάρκεια της διήμερης συνάντησης στη Θεσσαλονίκη και ο ανά χείρας τόμος των εισηγήσεων, πιστεύουμε ότι θα συμβάλλουν αποφασιστικά στη συσπείρωση και οργάνωση ενός ελληνικού τμήματος της HPM, στην ανάπτυξη ερευνητικών συνεργασιών και στην πραγματοποίηση παρόμοιων εκδηλώσεων σε άλλες πόλεις.


ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

    Προσεγγίσεις στην Ιστορία των Αρχαίων Ελληνικών Μαθηματικών

  • Γιάννης Θωμαΐδης
    Διδακτικές όψεις της γενίκευσης στα Αριθμητικά του Διόφαντου
  • Γιάννης Πετράκης
    H γλώσσα των μαθηματικών κειμένων του Ευκλείδη και του Πρόκλου
  • Βαγγέλης Σπανδάγος
    Οι εκδόσεις των έργων των Αρχαίων Ελλήνων Μαθηματικών και Αστρονόμων στη νεότερη Ελλάδα

    Προσεγγίσεις στην Ιστορία της Μαθηματικής Παιδείας

  • Ανδρέας Πούλος (Εισαγωγή)
    Οι πολλαπλές διαστάσεις του παιδαγωγικού και μαθηματικού έργου του Νικολάου Σωτηράκη
  • Κωνσταντίνα Ζορμπαλά
    Κυρίαρχες απόψεις στην Ελληνική Σχολική Γεωμετρία τον 19ον αιώνα
  • Γιώργος Ζούμπος
    Ο Ιταλός μαθηματικός Ottavio F. Mossotti και η περίοδος της καθηγεσίας του στην Ιόνιο Ακαδημία (1836-1841)
  • Ανδρέας Καστάνης
    Η Διδασκαλία των Μαθηματικών στην Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων κατά την πρώτη Οθωνική περίοδο (1834-1854)
  • Νίκος Καστάνης
    O Αμερικανικός Πεσταλοτσισμός στην Ελληνική Μαθηματική Παιδεία (1830-1836)
  • Χριστίνα Φίλη
    Η επιστημονική δραστηριότητα του Νικολάου Νικολαΐδη στο Παρίσι (1862-1865)

    Διδακτικές Προσεγγίσεις στην Ιστορία των Μαθηματικών

  • Κώστας Τζανάκης (Εισαγωγή)
    Η Διεθνής Ομάδα Μελέτης των Σχέσεων μεταξύ Ιστορίας των Μαθηματικών και Μαθηματικής Εκπαίδευσης
  • Κατερίνα Βερυκάκη & Νίκος Καστάνης
    Εννοιολογικές αλλαγές: Μια αναβάθμιση του διδακτικού ρόλου της Ιστορίας των Μαθηματικών
  • Ελένη Δημητριάδου
    Φανερώνω ή πείθω: Επιστημολογικά και διδακτικά ζητήματα που συνδέονται με την έννοια της απόδειξης
  • Γιάννης Θωμαΐδης & Κώστας Τζανάκης
    Ανάγνωση ιστορικών κειμένων και συζητήσεις για την έννοια της απόδειξης σε μια διαθεματική προσέγγιση της Ευκλείδειας Γεωμετρίας
  • Δημήτρης Πατσόπουλος
    Ευκλείδης ή Ήρων; Μετρήσεις απόστασης απρόσιτων σημείων στα βυζαντινά εγχειρίδια Γεωμετρίας

Εναρκτήρια Ομιλία του Π. Μωυσιάδη, Προέδρου του Τμήματος Μαθηματικών Α.Π.Θ.

Το Τμήμα μας έχει μια ιδιαίτερη ευαισθησία στην Ιστορία των Μαθηματικών. Αυτό φαίνεται με τα τρία σχετικά μαθήματα που περιλαμβάνονται στα προγράμματα σπουδών του, τα τελευταία 15 χρόνια. Επιβεβαιώνεται επίσης και από το γεγονός ότι είναι το μόνο Τμήμα Μαθηματικών στην Ελλάδα που ενδιαφέρθηκε και εξέδωσε την Ιστορία του.
Όσον αφορά τη Διημερίδα αυτή, που έχει να κάνει με τη σχέση της Ιστορίας των Μαθηματικών με την Μαθηματική Παιδεία, αξίζει να σημειωθεί ότι το Τμήμα μας έχει κάποιο προηγούμενο ιστορικό: το 1991 πραγματοποιήθηκε εδώ ένα συμπόσιο για τη Διδακτική Αξιοποίηση της Ιστορίας των Επιστημών και το 1997 μια συνάντηση εργασίας για τη Συνύφανση της Ιστορίας των Μαθηματικών με τη Διδακτική τους, που οργανώθηκαν και οι δύο συναντήσεις από την Ελληνική Εταιρεία Ιστορίας Επιστημών και Τεχνολογίας.
Μέσα στο ίδιο πλαίσιο προσήνειας και ενδιαφέροντος φιλοξενείται και η σημερινή συνάντηση, η οποία, όπως φαίνεται, εκτός από τον ευνοϊκό περιβάλλοντα χώρο έχει αξιοσημείωτες προδιαγραφές, όπως:

  • Τη συνύπαρξη εισηγητών από το χώρο της Φιλοσοφίας, της Κλασικής Φιλολογίας, της Ιστορίας και της Διδακτικής των Μαθηματικών,
  • Την πολύπλευρη προσέγγιση στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία των Μαθηματικών και στην Ιστορία της Ελληνικής Μαθηματικής Εκπαίδευσης του 19ου αιώνα, και
  • Την ανάδειξη νέων διδακτικών διαστάσεων της Ιστορίας των Μαθηματικών.

Στις καινοτομίες του Διημέρου αυτού δεν πρέπει να παραβλεφθεί η ηλεκτρονική διάθεση, από ιστοσελίδα του Τμήματός μας, όλων (ή σχεδόν όλων) των εισηγήσεων, δύο μήνες πριν την εκδήλωση. Το γεγονός αυτό βοηθάει, χωρίς αμφιβολία, την ουσιαστική συμμετοχή και τη δυνατότητα κριτικής στάσης.
Εύχομαι όλα αυτά τα στοιχεία να συνδυαστούν δημιουργικά με τις προφορικές παρουσιάσεις και με τη ζωντανή συζήτηση στις συνεδριάσεις της εν λόγω συνάντησης. Καλή επιτυχία.


Χαιρετισμός του Δρ. Γ. Καρατάσιου, Περιφερειακού Διευθυντή Εκπαίδευσης Κεντρικής Μακεδονίας

Είναι ιδιαίτερη χαρά και τιμή για την Περιφερειακή Διεύθυνση Εκπαίδευσης να συνδιοργανώνει με το Τμήμα Μαθηματικών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης τη διημερίδα με θέμα: «Η Ιστορία των μαθηματικών, της μαθηματικής εκπαίδευσης και οι διδακτικές τους προεκτάσεις», ένα τμήμα με μεγάλη παράδοση κι εμπειρία στη διοργάνωση επιστημονικών συναντήσεων και παράλληλα πλούσιο ερευνητικό και συγγραφικό έργο στην ιστορία των μαθηματικών.
Η συνεργασία όλων των φορέων της εκπαίδευσης και του ανθρώπινου δυναμικού, που με συνέπεια, σοβαρότητα και αφοσίωση υπηρετούν την έρευνα ενός απαιτητικού αλλά άκρως ενδιαφέροντος γνωστικού και επιστημονικού πεδίου, όπως τα μαθηματικά, μόνο θετικά αποτελέσματα μπορεί να επιφέρει για την επιστήμη και την πρόοδο. Είναι καθήκον όλων να βρούμε τις κατάλληλες μεθόδους και τα νέα μέσα, ώστε να βοηθήσουμε μαθητές και νέους ανθρώπους κάθε εκπαιδευτικής βαθμίδας να κατανοήσουν και να εντρυφήσουν στο γοητευτικό κόσμο των μαθηματικών, ο οποίος δεν περιορίζεται στα πλαίσια ενός μαθήματος αλλά με το πνεύμα, την ουσία και τη φιλοσοφία του διαπερνά όλες τις εκφάνσεις της ανθρώπινης φύσης και δραστηριότητας.
Το μάθημα της Ιστορίας των μαθηματικών μπορεί να συμβάλει προς την κατεύθυνση αυτή, διότι αποδεικνύει τη στενή σχέση που τα μαθηματικά είχαν κι έχουν με όλους τους τομείς του επιστητού. Εξάλλου, οι κυριότεροι κλάδοι των μαθηματικών προέκυψαν από τις ανάγκες της ιστορικής πραγματικότητας και τη ζωής, όπως των εμπορικών υπολογισμών, της μέτρησης του εδάφους και της πρόβλεψης αστρονομικών γεγονότων. Αυτές οι τρεις ανάγκες σχετίζονται με την –«υπό την ευρεία έννοια»– υποδιαίρεση των μαθηματικών στη μελέτη της δομής, του χώρου και της μεταβολής.
Θα ήθελα να συγχαρώ όλους όσοι συνέβαλαν στο σχεδιασμό και την υλοποίηση της διημερίδας. Εύχομαι καλή επιτυχία στις εργασίες της και περιμένω, όπως και η υπόλοιπη εκπαιδευτική και επιστημονική κοινότητα, την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων και συμπερασμάτων της.


Χαιρετισμός του Δρ. Κώστα Τζανάκη, Προέδρου της International Study Group on the Relations between History and Pedagogy of Mathematics

Πριν από αρκετά χρόνια, τον Αύγουστο του 1991, ξανά σε αυτόν εδώ τον χώρο, είχε διοργανωθεί μια αντίστοιχη συνάντηση με θέμα την «Διδακτική αξιοποίηση της Ιστορίας των Επιστημών», στα πλαίσια της Ελληνικής Εταιρείας Ιστορίας των Επιστημών και της Τεχνολογίας, με βασικό διοργανωτή και πάλι τον Ν. Καστάνη. Αν και το ενδιαφέρον μου για το θέμα ανάγεται σε ακόμα παλιότερη εποχή, ήταν η πρώτη φορά που συμμετείχα –«τουλάχιστον στην Ελλάδα»– σε επιστημονική συνάντηση με αυτή την θεματολογία. Τότε ακόμα, η διεθνής ομάδα International Study Group on the Relations between History and Pedagogy of Mathematics (HPM Group), που τελεί υπό την αιγίδα της International Commission on Mathematical Instruction (ICMI), αν και αριθμούσε αρκετά χρόνια ζωής, δεν είχε επεκταθεί τόσο όσο σήμερα, ούτε οι δραστηριότητες που γίνονται στα πλαίσια της ήταν ακόμα τόσο συστηματικά οργανωμένες. Στην Ελλάδα, πολύ λίγοι ήταν αυτοί που ήδη δραστηριοποιούνταν στον χώρο αυτό, μεταξύ αυτών και οι σημερινοί βασικοί διοργανωτές, ο Ν. Καστάνης κι ο Γ. Θωμαϊδης.
Έκτοτε πέρασαν 15 χρόνια σχεδόν, η ομάδα HPM επεκτάθηκε, διάφορες δραστηριότητες άρχισαν να παίρνουν συστηματικότερο χαρακτήρα και να βελτιώνονται (όπως το ανά τετραετία Satellite Meeting της ομάδας του αντιστοίχου συνεδρίου της ICMI (ICME), και το HPM Newsletter που έχει βελτιωθεί σημαντικά τα τελευταία 5 χρόνια και διακινείται πια και μέσω του διαδικτύου), νέες δραστηριότητες εμφανίστηκαν (όπως το θερινό Ευρωπαϊκό πανεπιστήμιο European Summer University on the History and Epistemology in Mathematics Education, ο συλλογικός τόμος History in Mathematics Education: The ICMI Study που εκδόθηκε το 2000 ως μια ICMI Study με επιμελητές τον αείμνηστο J. Fauvel και τον J. van Maanen καταγράφοντας την διεθνή εμπειρία στον χώρο και ανοίγοντας νέες κατευθύνσεις για περαιτέρω έρευνα, καθώς επίσης και η δημιουργία διαδικτυακού τόπου της ομάδας). Γενικότερα, η ομάδα διευρύνθηκε γεωγραφικά, οι δραστηριότητές της απέκτησαν μεγαλύτερο βάθος και συστηματικότητα, έτσι ώστε, να αποτελεί πια μαζί με την ομάδα PME (Psychology in Mathematics Education) τις δύο βασικότερες διεθνείς ομάδες μελέτης που τελούν υπό την αιγίδα της ICMI.
Η τωρινή μας συνάντηση είναι η τρίτη κατά σειρά στον ελληνικό χώρο με παρόμοια θεματολογία, μαζί με την προαναφερθείσα το 1991 και την συνάντηση το 1997 εδώ πάλι, που κατέγραψε την ελληνική εμπειρία κατά την προετοιμασία της ICMI Study που εκδόθηκε τρία χρόνια αργότερα.
Ελπίζω ότι και η τωρινή μας συνάντηση θα είναι εξ ίσου γόνιμη με τις προηγούμενες, θέτοντας τα θεμέλια για μια συστηματικότερη συνεργασία των ενδιαφερομένων πάνω στις διδακτικά αξιοποιήσιμες όψεις της ιστορίας των μαθηματικών και της μαθηματικής εκπαίδευσης και τους τρόπους με τους οποίους μπορεί τούτο να γίνει στην καθημερινή πράξη σε όλες τις εκπαιδευτικές βαθμίδες.
Ευχαριστώ ιδιαίτερα τον Ν. Καστάνη και τον Γ. Θωμαϊδη που είχαν την ιδέα να γίνει η συνάντηση αυτή και ανέλαβαν όλο το βάρος της διοργάνωσης, την Επιστημονική Επιτροπή που έκρινε και συνέβαλε στην βελτίωση των εργασιών που θα παρουσιαστούν, το Τμήμα Μαθηματικών του ΑΠΘ και την Περιφερειακή Διεύθυνση Α΄ βάθμιας & Β΄ βάθμιας Εκπαίδευσης Κ. Μακεδονίας για την υλική και ηθική στήριξη της προσπάθειας και τις Εκδόσεις Ζήτη για την έκδοση των πρακτικών και την αμέριστη συμπαράσταση σε πολλά άλλα επί μέρους ζητήματα που απαιτούσαν οικονομική και υλική υποστήριξη. Τέλος, ευχαριστώ όλους εσάς για την συμμετοχή σας και ελπίζω ότι τούτη η συνάντηση, μέσω των ομιλιών και συζητήσεων που θα γίνουν, θα είναι χρήσιμη και εποικοδομητική για όλους μας.