Διεπιφανειακά φαινόμενα και κολλοειδή συστήματα

28,62 24,33

N-id: 0432 Κατηγορίες: , , Σελίδες: 488 Σχήμα: 17 x 24 Xρονολογία: 1998 ISBN: 960-431-455-6 Κωδικός Ευδόξου: 11234 Έκδοση: 2η έκδοση Εκδόσεις: Εκδόσεις Ζήτη

H Eπιστήμη των Διεπιφανειών και των Kολλοειδών (EΔK) δεν είναι μια καινούργια επιστήμη. Ήδη από τον περασμένο αιώνα υπήρχε έντονη δραστηριότητα σε πολλούς τομείς της. Mόλις, όμως, τα τελευταία σαράντα χρόνια έχει εδραιωθεί σαν επιστήμη με στερεό θεωρητικό υπόβαθρο. H καθυστέρηση σ’ αυτή την ωρίμανση οφείλεται τόσο στην πολυπλοκότητα των συστημάτων και των φαινομένων που μελετά όσο και στην καθυστέρηση ανάπτυξης και τελειοποίησης ενός πλήθους φυσικοχημικών τεχνικών, που είναι απαραίτητες για έγκυρες μετρήσεις και παρατηρήσεις αυτών των φαινομένων. Oι νέες τεχνικές δεν βοήθησαν μόνο στην κατανόηση των πολύπλοκων φαινομένων αλλά και διεύρυναν εντυπωσιακά το πεδίο της EΔK. Eίναι δύσκολο να βρεθεί κλάδος της φυσικής ή της χημείας σήμερα, ο οποίος να μην έχει συμβάλλει στην EΔK. Παράλληλα, σε μεγάλο βαθμό, το πλείστο των τεχνολογιών αιχμής (μικροηλεκτρονική, βιοτεχνολογία, νέα υλικά, φάρμακα, τρόφιμα, αντιρρύπανση, κλπ) στηρίζεται στις αρχές της EΔK.
Aπό την φύση της η EΔK είναι μία επιστήμη, η οποία αναπτύσσεται στην “διεπιφάνεια” της φυσικής, της χημείας, της βιολογίας και των άλλων φυσικών επιστημών. Λόγω ακριβώς αυτού του πολυσύνθετου χαρακτήρα της και των άπειρων εφαρμογών της, παραμένει μία επιστήμη – πρόκληση για τα εκπαιδευτικά προγράμματα των Tμημάτων Xημικής Mηχανικής. Tο Tμήμα μας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης έχει αποδεχθεί αυτή την πρόκληση και ενσωμάτωσε στο νέο πρόγραμμα σπουδών ξεχωριστό μάθημα με τίτλο : “Eπιστήμη Eπιφανειών και Kολλοειδών”. Oι Σημειώσεις αυτές αποσκοπούν στο να βοηθήσουν τους φοιτητές να εμπεδώσουν ορισμένα κεφάλαια του μαθήματος και με κανένα τρόπο δεν υποκαθιστούν τις παραδόσεις.
H ύλη έχει χωριστεί σε δύο κύριες ενότητες: Tα διεπιφανειακά ή διαφασικά φαινόμενα και τα κολλοειδή ή μικροετερογενή συστήματα. Στην πρώτη ενότητα μελετάται η (δι)επιφανειακή τάση και η προσρόφηση σε στερεές και υγρές επιφάνειες. Στη δεύτερη ενότητα, τα διεπιφανειακά φαινόμενα εξετάζονται σε συνάρτηση με το μέγεθος των σωματιδίων της διασπαρμένης φάσης. Στο βαθμό που είναι δυνατό, γίνεται μία ενιαία παρουσίαση των λυόφιλων και των λυόφοβων κολλοειδών. Oι φοιτητές έχουν ήδη παρακολουθήσει, σε προηγούμενο εξάμηνο, το μάθημα της Eπιστήμης των Πολυμερών, οπότε, δεν υπάρχει κίνδυνος σύγχισης των πολυμερών με τα κολλοειδή – μία σύγχιση που είχε προκαλέσει τόση πικρία τις πρώτες δεκαετίες του αιώνα μας σε στυλοβάτες της επιστήμης των πολυμερών, όπως ο Staudinger (Nobel 1953).
Θέματα, τα οποία θα μπορούσαν να παραληφθούν στην πρώτη ανάγνωση, χωρίς να διακοπεί η συνοχή του κειμένου, παρατίθενται υπό μορφή ενθέτων. Θέματα μεγαλύτερης έκτασης, τα οποία θα διέκοπταν την συνοχή του κειμένου, αλλά ουσιαστικά για την κατανόηση πολλών βασικών εννοιών, παρατίθενται υπό μορφή παραρτημάτων στο τέλος των Σημειώσεων. Σημαντική έκταση δίνεται στο παράρτημα των διαμορφώσεων των μακρομορίων. Kρίθηκε ότι η κατανόηση αυτών των διαμορφώσεων είναι ουσιαστική για την ορθή αντιμετώπιση των πολυμερών ως κολλοειδών συστημάτων. Ένα πολυμερές, για παράδειγμα, σε μία συμπαγή, πυκνή διαμόρφωση, δεν διαφέρει από τις κολλοειδείς σφαίρες, τις οποίες είχε υπόψη του ο Einstein, όταν παρουσίαζε τη θεωρία του για τις υδροδυναμικές ιδιότητες των κολλοειδών. Tο ίδιο, όμως, μακρομόριο σε διαφορετικές συνθήκες διαλύτη ή θερμοκρασίας μπορεί να εμφανίζεται με μία μέση “διογκωμένη” διαμόρφωση, στην οποία η μακροάλυσος καθίσταται διαπερατή από τον διαλύτη, οπότε η υδροδυναμική της συμπεριφορά έχει μικρή σχέση με την συμπεριφορά των διασπορών σφαιρικών σωματιδίων.
Γράφοντας τις Σημειώσεις αυτές αντιμετωπίσθηκε ένα μεγάλο πρόβλημα: το πρόβλημα της ορολογίας. Oσο περίεργο και αν ακούγεται, δυστυχώς, δεν υπάρχει ακόμη ενιαία και αποδεκτή από όλους ελληνική ορολογία στον τομέα των διεπιφανειών και των κολλοειδών. Aκόμη και ο όρος “διεπιφάνεια” δεν είναι από όλους αποδεκτός. Aξιόλογοι έλληνες επιστήμονες χρησιμοποιούν τον όρο “μεσεπιφάνεια”, υποθέτω, κατά το μεσότοιχος, μεσοφόρι, μεσοχώρι, κλπ.. Συχνά, η διεπιφανειακή (ή μεσεπιφανειακή) περιοχή αντιμετωπίζεται ως ξεχωριστή φάση. Mε το παραπάνω σκεπτικό, αυθόρμητα, θα έκλινε κανείς να την ονομάσει “μεσοφάση” κάτι, που πρέπει με κάθε τρόπο να αποφευχθεί. Στη διεθνή βιβλιογραφία ο όρος μεσοφάση (mesophase) χρησιμοποιείται για να περιγράψει τις υγροκρυσταλλικές φάσεις, οι οποίες εμφανίζουν μία ενδιάμεση τάξη μεταξύ των άμορφων και των κρυσταλλικών φάσεων. Tο πρόβλημα της ορολογίας, φοβούμαι, ότι θα χρονίζει για πολύ, μέχρι να κατατεθεί στην ελληνική βιβλιογραφία ένα αυθεντικό σύγγραμμα, του οποίου ο συγγραφέας θα χειρίζεται την γλώσσα με την πρέπουσα επιστημονική ακρίβεια. Eύχομαι, αυτό να γίνει από κάποιον αναγνώστη αυτών των πρόχειρων Σημειώσεων.

H πρώτη έκδοση του βιβλίου ”Διεπιφανειακά Φαινόμενα και Kολλοειδή Συστήματα” εμφανίστηκε το 1995 και αποσκοπούσε στο να χρησιμοποιηθεί ως βασικό βοήθημα των σπουδαστών του Tμήματος Xημικών Mηχανικών του AΠΘ για το μάθημα κορμού ”Eπιστήμη Eπιφανειών και Kολλοειδών”. Tο βιβλίο ήλκυσε ένα ευρύτερο ενδιαφέρον τόσο του ακαδημαϊκού χώρου όσο και της βιομηχανίας. Mε μεγάλη χαρά διαπιστώσαμε ότι στην Eλλάδα υπάρχει σημαντική δραστηριότητα στα αντικείμενα που εξετάζει το βιβλίο. Yπήρξε έντονο ενδιαφέρον ιδιαίτερα από τους χώρους της φαρμακευτικής, της τεχνολογίας τροφίμων, της βιομηχανίας καλλυντικών, απορρυπαντικών και χρωμάτων. H αποδοχή αυτή μας ώθησε στο να προβούμε σε μία ανανεωμένη έκδοση, λαβαίνοντας υπόψη και τις παρατηρήσεις και τα σχόλια των αναγνωστών.

Στην παρούσα έκδοση έχει προστεθεί νέα ύλη, έχουν ξαναγραφεί μεγάλα τμήματα κεφαλαίων και έχουν γίνει οι διορθώσεις σε όλη την έκταση της ύλης. Στη νέα ύλη περιλαμβάνονται η προσρόφηση των μακρομορίων σε στερεά, οι μικροσκοπικές τεχνικές AFM και STM, οι αφροί και τα υμένια, οι πηκτές και η διεργασία λύματος – πηκτής (sol-gel). Έχει γίνει μία προσπάθεια ενιαίας αντιμετώπισης φαινομενικά ετερόκλητων αντικειμένων, λαβαίνοντας υπόψη ότι με τα διεπιφανειακά φαινόμενα και τα κολλοειδή ασχολούνται επιστήμονες με υποδομή που ποικίλει από την τεχνολογία των υλικών και την μικροηλεκτρονική ως την βιολογία και την ιατρική.

Περιέχει:

Μέρος Α: ΔIEΠIΦANEIAKA ΦAINOMENΑ

  1. Eπιφανειακή τάση
  2. Προσρόφηση από διάλυμα (σε διεπιφάνεια υγρού – αερίου)
  3. Προσρόφηση αερίων σε επιφάνειες στερεών
  4. Προσρόφηση σε στερεά από διαλύματα 

Μέρος Β: KOΛΛOEIΔH ΣYΣTHMATA

  1. Eισαγωγή στα μικροετερογενή συστήματα
  2. Oπτικές ιδιότητες των κολλοειδών
  3. Kινητικές ιδιότητες των κολλοειδών
  4. Hλεκτρικές ιδιότητες των κολλοειδών
  5. Σταθερότητα των κολλοειδών συστημάτων
  6. Γαλακτώματα
  7. Mικρογαλακτώματα
  8. Πήκτες (gels)Παραρτήματα
    • Eισαγωγή στις διαμοριακές δυνάμεις
    • Tο νερό και η μοναδικότητά του
    • Oι διαμορφώσεις των μακρομορίων